Een informatieavond ergens in het westen van het land. Veel jongeren in de zaal, op zoek naar een woning. Wat kinderwagens in het gangpad. Na presentaties over startershypotheken en sociale huur, volgt er ook eentje over wooncoöperaties. Verwachtingsvol kijkt de zaal naar het podium. De wooncoöperatie was vooraf immers gepitcht als dé oplossing voor betaalbaar wonen. En het woord ‘coöperatief’ scoort waarschijnlijk ook veel empathiepunten. De presentator legt het principe uit: een wooncoöperatie is een wooncomplex waarvan de bewoners gezamenlijk eigenaar zijn en huren van zichzelf. Samen bepaal je een passende huur en omdat er geen winstdoelstelling is, is de betaalbaarheid langdurig gegarandeerd. Instemmend geknik in de zaal, veel mensen op het puntje van hun stoel. Een jonge vrouw kijkt al verlekkerd naar de tafel bij de uitgang, speurend naar de inschrijfformulieren.
De presentator vertelt verder. Je bouwt geen individuele overwaarde op. Ook als het huis meer waard wordt, blijft die waardestijging bij vertrek grotendeels achter – in de kas van de coöperatie. Zo blijft ook voor nieuwe bewoners betaalbaar wonen gegarandeerd. Stilte in de zaal. Als de boodschap is ingedaald, verschijnen de eerste handen in de lucht. Een jongen rechtsvoor krijgt de microfoon: ‘Waarom zou ik hierin investeren, als ik er niet aan kan verdienen?’ Naast veel geknik ook geroezemoes nu. De presenterende dame op het podium herhaalt: ‘Bij een wooncoöperatie staan betaalbare maandlasten voorop en het niet uitkeren van overwaardes draagt bij aan die betaalbaarheid.’ Het geroezemoes is nu rumoer geworden. Veel handen willen de microfoon. Een stel met kinderwagen verlaat de zaal.
Dit is symptomatisch voor onze kijk op wonen. Iedereen wil betaalbaar wonen, totdat je vertelt dat je daar dus nooit rijk van wordt. De vragensteller verwoordde iets wat veel mensen inmiddels als een vaststaand gegeven zien (en bijna als een recht beschouwen): het eigen woningbezit is een vermogensmachine. Op de gemiddelde eigen woning rust in Nederland inmiddels zo’n drie ton overwaarde. Opgeteld gaat dat om meer dan 1 biljoen (duizend miljard!) euro. Overwaarde is geen aardige meevallertje meer, maar een collectieve verwachting. Zonder overdrijven is het misschien zelfs wel een spil van onze nationale economie.
Ondertussen is het huren van een woning alleen maar duurder geworden. Als je al een huurwoning kan vinden, betaal je de hoofdprijs. Het beeld is ontstaan dat je van kopen slapend rijk wordt en van huren arm – en vaak klopt dat nog ook. Individueel hopen we op een stijgende woningwaarde en willen we allemaal een zo groot mogelijk graantje meepikken; collectief klagen we over onbetaalbaarheid en een lege ruif. Maar dat zijn toch echt twee kanten van dezelfde medaille. Zolang iedere eigenaar hoopt dat zijn huis harder stijgt dan zijn inkomen, moeten we niet verbaasd zijn dat het wonen voor anderen onbetaalbaar blijft.
Wooncoöperaties zijn geen wondermiddel voor de woningmarkt, maar wel een genadeloze spiegel: we willen collectief lagere prijzen, zolang onze eigen woning maar duurder wordt.
Foto: Roepers, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons. Overhoop is een christelijke woongemeenschap gevestigd in een voormalig winkelblok met bovenwoningen in de Utrechtse wijk Overvecht. In 2020 is het gebouw overgenomen van de wooncoöperatie Mitros. Overhoop is in 2008 gestart en in 2025 omvatte het onder meer een buurthuiskamer, een kringloopwinkel en een kapsalon.
